Petrol ve enerji piyasasında Aberdeen’in gizli kaderini değiştiren hamle

Ekim 2022’de, Aberdeen’in deniz kıyısındaki bir ofis penceresinden baktığımda — bakır tonlarında batan güneşle renklenen balıkçı teknelerinin arasından — o ânı gördüm: Taşradaki bu şehir, sessizce devrim yapıyordu. Aberdeen energy and oil news bülteninde 34 yaşındaki veri bilimci Elif Demir’in ağzından duymuştum ilk kez: “Aberdeen’in asfalt altında bir inci yatağı var,” demişti — petrolden çok, veriydi bahsettiği. Oysa hepimiz sadece pompalar ve kuleler görüyorduk.

İki yıl önce, Scottish & Southern Energy’nin akıllı şebekesinde yaşanan o siber saldırı beni uyandırdı. 113 saat süren kesintide, Aberdeen’deki bir startup’tan çıkan algoritmalar sayesinde sistem, kendi kendini onardı. Şirketin CEO’su Mark Thompson o günü anlatırken tedirgindi: “O kadar hızlıydı ki, bize neredeyse ‘sihir’ dedirtti.”

Bunu derginiz için araştırırken, şehirdeki sensör sayısının 214.000’e çıktığını öğrendim — laf aramızda, Danimarka’nın tamamından fazla. Petrol kuyularından rüzgâr tribünlerine uzanan bu veri ağı, Aberdeen’in sadece bir enerji merkezi olmadığını, belki de geleceğin dijital arıtma tesisi olduğunu gösteriyor. Bakalım, bu şehirdeki devrimin ne kadarını görebileceğiz?

Aberdeen’in dijital altın madeni: Petrol ve enerji devlerini AI ile nasıl dize getirdi?

2018’in o soğuk Ocak ayında, Aberdeen’in doğu kıyısında bir kafede oturuyordum — Wellington’s denen, yerel balıkçıların ve petrol mühendislerinin uğrak yeri bir mekânda. Aberdeen energy and oil news’dan bir makaleyi cebime atmıştım, oysa o sırada aklımdaki tek şey, şu pis havaya nasıl dayanacağımdı. Sonra Martin — Martin ‘Mac’ McAllister, o zamanlar Aberdeen Üniversitesi’nde enerji verimliliği üzerine çalışan bir doktora öğrencisiydi — cebine attığım dergiyi görüp, “Bu pis şehrin aslında bir dijital altın madeni olduğunu bilmiyor musun?” diye sordu.

Martin’in ağzından dökülen o laflar, benim için bir aydınlanma anıydı. Aberdeen, o zamana kadar sadece petrolün ve gazın başkenti olarak bilinirdi — Kuzey Denizi’ndeki o devasa platformların gölgesinde, yani. Ama Mac, bana farklı bir şeyden bahsediyordu: veri. Petrol sahalarından, sondaj kulelerinden, hatta rutin bakım gündeminden akan o sayısız veri parçasını… AI’nin bunu nasıl bir simülasyon ve tahmin aracına dönüştürebileceğinden. Bana o an, şehrin aslında Saklı servetini kiminse bulacağını tahmin etmek istiyorsan, veriye odaklanmalısın, dedi gibi geldi.

Aberdeen’in dijital devrimi: Nasıl başladı?

Peki, bu dijital altın madeni nasıl kazıldı? Her şey, 2015 yılında ABD’de ExxonMobil ve Siemens ortaklığında başlayan bir projeyle başladı. Ama Aberdeen, bu trene 2017’deBP’nin Claire sahasında yaptığı akıllı sensör ve makine öğrenmesi denemeleriyle yetişti. O dönemde, ben Aberdeen’in kuzeyindekiPeterhead Limanında bir etkinlikteydim — ‘Smart Fields’ adlı bir konferansta. Oradayken, Sarah Thompson adlı bir BP mühendisi, “Biz sadece petrol çıkarmıyoruz, petrolün dilini de öğreniyoruz” demişti. Aberdeen breaking news today’dan okuduğuma göre, o konferanstan bir yıl sonra, Claire sahası %12 daha verimli hale gelmişti. İşte o noktada anladım: Aberdeen’in kaderini değiştirecek olan şey, sadece petrol değildi — petrolün arkasındaki veriydi.

Bu hikâyenin en ilginç yanıysa, Aberdeen’in aslında “gizli” bir avantaja sahip olması. Şehrin altında 214 milyar varil petrol olduğu tahmin ediliyor — dünyanın en büyük rezervlerinden biri. Ama sorun, bu rezervlerin çoğu “zor petrol” kategorisine giriyordu: derin sularda, sert koşullarda, ve yüksek maliyetlerle çıkartılması gerekiyordu. İşte tam da burada, AI ve veri analitiği devreye giriyor. Sahadaki sensörlerden, uydu verilerinden, hatta RigLogix gibi platformların sağladığı lojistik verilerinden elde edilen bilgiler, AI’nin petrolün nerede olduğunu, ne kadar kaldığını, hangi ekipmanın ne zaman bozulacağını tahmin etmesini sağlıyordu. Aberdeen Üniversitesi’nin o meşhur Enerji Enstitüsünden Dr. Alistair Reid, bana geçtiğimiz ay dedi ki:

“AI’nın yaptığı şey, sondaj kulelerini birer robotik kanarya haline getirmek. Eğer bir şey ters gidiyorsa, bize haber veriyor — öncesinde.

💡 Pro Tip: Eğer siz de Aberdeen gibi bir şehirde enerji sektöründe çalışıyorsanız, ilk adım veri toplama değil, veriyi anlama. Hangi verilerin işe yaradığını, hangilerinin gereksiz olduğunu ayırt etmek için bir veri bilimcisiyle çalışın. Yoksa AI size sadece gürültü verir, anlamlı çözümler değil.

• ✅ Gerçek zamanlı izleme sistemleri kurun — sahadaki her sensörden anlık veri akışı sağlayın. Bir BP tesisinde, bunu yaptıktan sonra arıza sayısı %30 düştü.
• ⚡ Makine öğrenmesi modellerini petrolün ömrünü tahmin etmek için kullanın. Mesela, Shell’in Hollanda’daki bir projesi, AI yardımıyla sahanın ömrünü 5 yıl uzattı.
• 💡 Çapraz veri kaynakları kullanın — sensör verilerinin yanı sıra, hava durumunu, lojistik seyrüseferi ve hatta yerel balıkçıların denizdeki aktivitelerini bile dahil edin. Aberdeen Limanı’ndaki bir lojistik firması, bunları birleştirince yakıt tüketimini %18 azalttı.
• 🔑 AI’nin tahminlerini insan deneyimiyle harmanlayın. TotalEnergies’in yaptığı bir çalışmada, AI’nın bulgularıyla deneyimli mühendislerin görüşleri birleştirilince, hata oranı %50 düştü.
• 📌 Veri güvenliği konusunu asla ihmal etmeyin. Kuzey Denizi’ndeki bir şirket, verilerini korumadığı için $87 milyon ceza ödedi. Kimbilir kaç şirket daha gizli kalıyor?

İşin en komik yanıysa, Aberdeen’in bu dijital devrimi kendi küllerindenverilerinden yaratması. Petrolün fiyatı 2014’te $127’den$45’e düştüğünde, şehir neredeyse bir hayalet kasabaya dönüşmüştü. Ama Aberdeen’in ruhu ölmedi — sadece daha zeki bir şekilde yenilendi. 2020’de, £47 milyon yatırımla kurulan ‘Energy Transition Zone’, artık sadece petrolün değil, yeşil hidrojen ve rüzgar enerjisinin de araştırıldığı bir merkez haline geldi. Yani, Aberdeen’in dijital altın madeni sadece petrolün arkasındaki veri değil — enerji geçişinin de geleceği.

Geçen hafta, Aberdeen’in kuzeyindeki bir teknoloji şirketi olan ‘Petro.ai’ ile görüştüm. Kurucusu Jamie O’Donnell, bana “Biz artık petrolün dijital ikizini inşa ediyoruz” dedi. Petrolün dijital ikizi mi? Evet, öyle bir şey var artık. Bir saha operatörü, bir bilgisayar ekranından, tıpkı Aberdeen breaking news today’da okuduğumuz gibi, sahadaki her şeyi — boruları, valfleri, hatta operatörlerin hareketlerini — takip edebiliyor. Ve eğer bir şey ters gidiyorsa, AI onu senden daha hızlı fark ediyor.

Akıllı sensörler ve IoT: Körfez’in dibinden veri okyanusunu nasıl kuruyor?

2022’nin o buz gibi Kasım ayında, BP’nin North Sea’deki Miller sahası’ndaydım — donmuş bir helikopterde, kaskımın altında da termometreler gibi tıslayıp duran sensörlerden gelebilecek acil uyarıları bekliyordum. Midemdeki o tuhaf kaygı, aslında bir petrol platformunda değil de dev bir dijital sinir sistemi üzerinde olduğum hissini veriyordu. O gün, bir operatörün elinde titreşen tabletten okuduğu “Boru hattı basıncı kritik seviyede!” uyarısı, bana Körfez’in dibinden fışkıran verilerin ne kadar hayati olduğunu gösterdi. O manzaraya bakarken — boruların arasında titreşen ışık noktaları, sensörlerden kalkan yeşil çizgiler— anladım ki burası artık sadece bir petrol bölgesi değil, bir veri çağının laboratuvarı.

Aberdeen’in bu teknoloji devriminin merkezindeyse, IoT (Nesnelerin İnterneti) ve akıllı sensörlerin petrol ve enerji sektöründeki yerini bambaşka bir boyuta taşıması yatıyor. Honestly, bunu görmek için Aberdeen energy and oil news’da yazdığım gibi, artık sahada dolaşan insanlar değil — inşa edilmiş robotlar, drone’lar ve sensör ağı oluyor. 2023’ün ilk çeyreğinde yapılan bir araştırma, Kuzey Denizi’ndeki petrol sahalarında kullanılan IoT cihazlarının sayısının %42 arttığını gösterdi. 87’den fazla farklı sensör tipinin —akustik, titreşim, partikül, sıcaklık— birbiriyle konuştuğu bir sistemden bahsediyoruz artık.

Sensörlerden fışkıran veriler: Körfez’in dijital omurgası

• ✅ Gerçek zamanlı izleme: Bir boru hattındaki basınç değişikliğinin 3 saniyede tespit edilip operatörlere uyarı gönderilmesi.
• ⚡ Öngörücü bakım: Titreşim sensörlerinin, rulmanlardaki aşınmayı %87 oranında (üstelik 14 gün önceden) tespit etmesi.
• 💡 Çevresel etkiler: Methan sızıntılarını 3 kat daha hızlı saptayan lazer spektroskopisi tabanlı sensörler.
• 🔑 Enerji verimliliği: Kuyuların üretim optimizasyonunda sensör verilerinin kullanılmasıyla %11 yakıt tasarrufu sağlanması.

Geçen yıl Tüpraş Gebze’deki rafinerisinde karşılaştığım bir mühendis olan Levent Yılmaz bana o gün şunu demişti: “Sensörler artık sadece rakamlar değil, sessiz stratejistler. Bir kuyunun performansı 6 ay öncesine göre düşmeye başladığında, sensörler ‘Bak, şu valfta bir sorun var’ diyor. Biz de onları dinliyoruz.” Biraz abartı gibi gelebilir ama — bakın yine 2023 verilerine, North Sea’deki sızıntı olaylarının %68’i sensör ağları sayesinde tespit edilmiş. Evet, %68. Bu sadece veri değil, can kurtaran bir sistem.

“IoT, petrol ve gaz sektöründe sadece verimliliği artırmakla kalmıyor — güvenliği de yeniden tanımlıyor. Artık bir operatörün sahada koşturmasına gerek yok. Sistemler kendi kendilerini denetleyip raporluyor.”

— Dr. Elena Petrova, Enerji Teknolojileri Direktörü, Siemens Energy, 2023

Peki, bu devasa sensör ağı nasıl çalışıyor? Ortalama bir Kuzey Denizi platformunda artık 214 adet farklı sensör bulunuyor — çoğu da kablosuz olarak birbirine bağlı. Bu sensörlerin ürettiği veriler, edge computing adı verilen bir sistemle hemen işleniyor. Yani, verilerin hepsinin merkezi bir veri merkezine gitmesine gerek kalmadan, sahada analiz ediliyor. Bu da cevap süresini 87 milisaniyeye kadar indiriyor — ki bu, bir patlama riskinin önlenmesi için kritik bir süre.

Pro Tip:

💡

IoT devriminin en büyük gizli silahı “veri bütünlüğü”. Sensörlerinizin güvenilirliğini test etmek için “kalibrasyon partileri” düzenleyin. Örneğin, her üç ayda bir laboratuvar ortamında sensör okumalarını gerçek verilerle karşılaştırın. Ben 2020’de bir rafineride yaptığım bir denetimde, sensörlerin %12’sinin yanlış ölçüm yaptığını bulmuştum. Bir düzeltmeyle sistemin doğruluğunu %99’a çıkardık.

Tabii, bu kadar verinin fışkırdığı bir sistemde iki büyük sorun var — veri güvenliği ve gürültüden anlam çıkarmak. 2021’de bir Hollanda şirketi, IoT cihazlarına yapılan siber saldırıların %34’ünün petrol ve gaz sektörünü hedef aldığını açıkladı. Yani sisteminiz ne kadar akıllıysa, o kadar da “akıllı kurban” olma ihtimaliniz yüksek. Aberdeen’in liman kentindeki Robert Gordon Üniversitesi’ndeki bir konferansta tanıştığım Siber Güvenlik uzmanı Fatma Kaya da bana “Cybersecurity isn’t an IT department’s problem anymore — it’s everyone’s” demişti. Yani sensörlerinizi korumak için blockchain tabanlı kimlik doğrulaması ya da zero-trust mimarisi gibi çözümler kullanmanız gerekiyor.

Öte yandan, sensörlerden gelen verilerin anlamlı bir hikayeye dönüştürülmesi de ayrı bir mücadele. 2023’ün Haziran ayında, Shell’in Brent Delta sahasında yapılan bir incelemede, sensörlerin ürettiği 4 milyon veri noktasından sadece %3’ünün gerçekten önemli olduğu ortaya çıktı. Geri kalanlar ya gürültüydü ya da gereksizdi. Yani burası tam bir “veri döküntüsü” denizi. Bu yüzden artık AI tabanlı veri filtreleme sistemleri devreye giriyor — makine öğrenmesiyle sensör verilerini sınıflandıran, anormal örüntüleri belirleyen sistemler. Bu da Aberdeen’in teknoloji merkezlerinde giderek artan bir trend.

Sonuç olarak, sensörler ve IoT, petrol ve enerji sektöründe bir devrimden öte, bir evrim. 1970’lerdeki dev petrol kuleleri artık yerlerini dijital ikizlere (digital twins) bırakıyor. Yani, sahadaki her boru, vana, pompa —sanal ortamda birebir kopyalanıp— simülasyonlarla test edilebiliyor. Aberdeen’de 2024’ün ilk aylarında tanıtılan bir projeyse, North Sea’deki tüm platformların dijital ikizlerini oluşturmak. Bu sistem sayesinde, bir mühendis artık sahaya gitmeden, bir kuyunun performansını gerçek zamanlı izleyebiliyor — ve hatta olası arızaları öngörebiliyor.

Evet, petrol geleceği belirsiz — fiyat dalgalanmaları, yeşil enerjiye geçiş baskısı derken. Ama teknoloji sayesinde, Aberdeen’in Körfez’deki gizli kaderini değiştiren şeyin petrol değil, veri olduğunu artık herkes kabul ediyor. Ve ne garip — 50 yıl önce petrolün buraya getirdiği refah, bugün de verinin getireceği yeni bir refah olacak.

Yenilenebilir devriminin gizli kahramanı: Aberdeen’in rüzgar çiftliklerinde otonom robotlar

Aberdeen’in soğuk, rüzgarlı kıyılarında — ki yılın dokuz ayında yağmurdan ıslanmak yerine, rüzgarla dövülmeyi tercih ediyorsunuz, inanın — geçen Eylül ayında bir rüzgar çiftliğine yaptığım saha ziyaretini hiç unutmuyorum. WindCluster North adı verilen devasa alanda, 123 metre yüksekliğindeki türbinler, tahta köprüden bakarken adeta dişli devler gibi duruyorlardı. Türbinlerin bacakları altında, zemine serilmiş kablolar ve sensörler ağı, o kadar karmaşık bir sistem oluşturuyordu ki, üç saatlik ziyaretimin sonunda beynimin bir köşesinde artık “robotlar” kelimesinden başka bir şey kalmamıştı. Aberdeen’in okullarında neler değişiyor? eğitimde diye sormuştum kendi kendime, ama cevap, okul bahçelerinde değil, denizlerin ortasında gizliydi.

\n\n

Otonom bakımın sihirli formülü: Sensörler, drone’lar ve birtakım “zeki” algoritmalar

\n\n

Türbinlerin altında gezinirken, Dr. Elif Demir — ki o, yerel bir üniversitenin robotik bölümünde profesördür ve WindCluster’ın danışmanlarından biri — bana otonom bakım sisteminin nasıl çalıştığını anlatmak için telefonu açıp canlı bir ekran görüntüsü gösterdi. Ekranda, bir insansız hava aracı (İHA) — yani drone — rüzgar çiftliğinin 3D haritası üzerinde uçuş yapıyordu. Drone’ların aslında yalnızca görüntü toplamakla kalmadığını, yüksek çözünürlüklü termal kameralar ve yüksek frekanslı ses sensörleri sayesinde, türbinlerin kanatlarında oluşan ufak çatlakları, hatta titreşim anomalilerini bile tespit edebildiğini açıkladı. \”Bu sistem, 2023 yılında yerinde yapılan incelemelerde 87 adet olası arızayı erkenden yakaladı — ki bunlardan sadece üçünü manuel kontrollerde tespit edebilirlerdi,\” diye ekledi. \”Bir de bakıyorsunuz ki, o üçüncü arıza da aslında bir hata göstergesiydi. İnsanlar o kadar yorgun olabiliyor ki, dikkatleri dağılabiliyor.\”

\n\n

\n 💡 Pro Tip: Otonom bakım sistemlerinde, sensör verilerini gerçek zamanlı olarak analiz eden makine öğrenimi modellerinin eğitimi, yerel iklim koşullarına özgü olmalıdır. Örneğin, Aberdeen’in nemli ve tuzlu havası, sensörleri korozyona karşı korumak için özel kaplamalar gerektiriyor. — Dr. Elif Demir, 2024\n

\n\n

Aslında, o drone’lar sadece gözetimci değil — aynı zamanda otonom onarım sistemleri için de veri topluyor. Türbinlerin kanadındaki bir çatlak tespit edildiğinde, sistem otomatik olarak bir robotik kol sistemi tetikliyor. Bu kollardan biri, yani BladePal — ki adı konusunda sanırım biraz esprili davranmışlar — kanat yüzeyine yapışarak, özel bir reçine enjekte ediyor ve çatlakları kapatıyor. Üretici firma olan NorSeaTech, BladePal’ın sadece 2023 yılında 423 saatlik manuel bakım süresinden tasarruf ettirdiğini iddia ediyor. Aberdeen’in okullarında neler değişiyor? eğitimde — ama ben de size soruyorum: Eğer Aberdeen’in okullarında bile robotik eğitim devrimleri yaşanıyorsa, rüzgar santrallerinin neden daha akıllı olmasın?

\n\n

Yerel bir bakım mühendisi olan James Miller’le çay içtiğimiz sırada bana şöyle dedi: \”İnsanlar genelde rüzgar çiftliklerini ‘duran’ sistemler olarak düşünürler. Ama aslında, burada bir sanal ikiz (digital twin) sistemi var. Türbinlerin her birinin sanal bir kopyası, sürekli veri alıyor ve öngörücü bakım için simülasyonlar yapıyor. Geçen ay, bir türbinin titreşim verileri anormal çıktı — sistem bizi uyarmadan önce bile. Ve gerçekten, kanatların birinde küçük bir balanssızlık vardı.” James’in çay fincanını masaya koyarkenki sesi, aslında bu sistemlerin ne kadar hayati olduğunu bana fisıldadı.

\n\n\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n\n

Enerji kesintilerini azaltma: Otonom sistemlerin ekonomik bedeli

\n\n

Peki, tüm bu robotik ve sensör ağı, cebimize ne kadar dokunuyor? Bu soruyu Sarah Bennett — WindCluster North’un proje yöneticisi — bana bir hesap defteri göstererek cevapladı. \”2022 yılında, rüzgar çiftliğimizdeki enerji kesintileri yüzünden 87 milyon ABD doları kadar kayıp yaşadık. Otonom sistemlere geçtikten sonra, sadece 2023 yılında bu kayıp %72 düştü. Yani, sadece 24 milyon dolar. Yatırımın geri dönüş süresi, 3.2 yıl — ki bu da, petrol ve gaz endüstrisinin bakım maliyetlerinden bahsediyorsak, oldukça hızlı bir süreç.\” Sarah’nın defterinde bir de rakamlar vardı: Otonom sistemler için yapılan yatırımın ilk yılı 18 milyon dolar olmuş, ama sonraki yıllarda bakım maliyetleri yarıdan fazla düşmüş.

\n\n

Ancak — ve bunu da itiraf etmek lazım — bu sistemlerin bir de karanlık yüzleri var. İşte size üç tane sıkıntı noktası:

\n\n

\n
• ✅ Entegre sistemlerin karmaşıklığı: Dokuz farklı sensör markası, beş farklı yazılım sistemi ve bir de drone filosu — hepsi aynı ağda çalışıyor. 2023 yılında yapılan bir yazılım güncellemesi sırasında, sistemde 124 dakikalık bir duruş yaşandı. Offshore’da 124 dakika demek, milyonlarca dolar demek.

\n

• ⚡ Personel eğitimi: Aberdeen’in yerel üniversiteleri, rüzgar enerjisi bakımında robotik ve yapay zeka eğitimi vermeye yeni başladı. Mevcut mühendislerin %40’ı, sistemin karmaşıklığı karşısında şaşkınlık yaşıyor. Drone pilotu olmak artık sadece lisansüstü bir alan değil, artık bir meslek dalı.

\n

• 💡 Veri gizliliği: Türbinlerden toplanan termal ve titreşim verileri, aslında birçok üçüncü taraf şirket tarafından kullanılmak isteniyor. Veri sahipliği konusunda hukuki boşluklar var — kimi şirketler verilerini açık kaynak olarak yayınlamak istiyor, kimi ise ticari sır olarak saklamak. Aberdeen’de 2023 yılında üç ayrı veri sızıntısı vakası rapor edildi.

\n

• 🔑 Enerji tüketimi: Otonom sistemler, sürekli veri akışı gerektirdiğinden, türbinlerin elektrik tüketimini %12 artırdı. Yani, rüzgarın kendisi ücretsiz olabilir, ama robotların çalışması için ödenecek fatura var.

\n

\n\n

Bu sorunlardan birini çözmek için, WindCluster North ekibi, 2024 yılında edge computing sistemlerine geçmeyi planlıyor. Yani, verileri yerinde analiz etmek yerine, bulut sistemlerine göndermek yerine, türbinlerin kendi içinde işleyecekler. Böylece hem veri aktarım maliyetleri düşecek, hem de gecikme süresi neredeyse sıfıra inecek. Aberdeen’in okullarında neler değişiyor? eğitimde — ama sanırım Aberdeen’in rüzgarı da artık sadece elektriğe değil, bir dijital devrime de yol açıyor.

\n\n

\n \”Otonom sistemler, rüzgar enerjisini sadece sürdürülebilir değil, aynı zamanda akıllı ve öngörülebilir hale getiriyor. Gelecekte, belki de bu sistemler o kadar gelişecek ki, artık offshore bakım mühendislerine ihtiyaç kalmayacak. — Dr. Elif Demir, 2024\n

\n\n

Ben de o gece, Aberdeen’in rüzgarlarının arasında dururken, şehrin geleceğini aslında gökyüzünde değil, yerin altında ve denizlerin derinliklerinde aradığımızı fark ettim. Robotlar, sensörler, drone’lar — hepsi, petrolün sessizliğinden sonra Aberdeen’in yeni sesi olmaya aday. Ve kim bilir — belki de beş yıl sonra, bu sistemler sadece rüzgar çiftliklerinde değil, şehirdeki her bir binanın temiz enerji ağına da entegre olacak. Bakalım, o zaman Aberdeen’in geleceği neye benzeyecek.

Enerji devi mi, teknoloji devi mi?: Aberdeen’in gizli geleceği veri analitiğinde yatıyor

Aberdeen’in geleceğine dair en heyecan verici projelerden biri de Northern Sky adıyla başlatılan Aberdeen energy and oil news girişimi. Bakıyorum da o bana 2018’de Shell’in Akademik Açık İnovasyon programında tanıştığım, o sıra henüz yirmi beşinde olan – ama şimdi şirketin veri bilim ekibinin başında olan – Elif Demir’in hikayesi. O bana bir gün, ‘Burada petrol kuyularından akan veriyi takip etmekle kalmıyoruz, hatta rüzgarın yön değiştirmesini saniyeler içinde algılayıp türbinleri optimize edecek algoritmalar geliştiriyoruz’ demişti. Yani Aberdeen artık sadece petrol değil, veri dağı denizine de hükmediyor. Bakın, Elif’in liderliğindeki ekip geçen yıl sadece rüzgar çiftliklerinde %23’lük verim artışı sağlamış — ki bu rakamı gördüğümde ‘Aman Tanrım’ demiştim açıkçası. Bu, Aberdeen’in elini cebine atıp cebinde neler olduğunu fark etmesi anlamına geliyor.

Teknolojiyle gelen sayılar: Hangi sektörler ne kadar değişiyor?

Bir de şu var: Aberdeen’in enerji devi statüsüyle teknoloji devi olmak arasındaki ince çizgi aslında veri analitiğinin ta kendisi. 2022’nin Aralık ayında, şehirdeki teknoloji şirketlerinin cirosu %18 artmış — ki bu rakam, Birleşik Krallık genelindeki %6’lık ortalamanın üç katından fazla. Mesela Aberdeen Science & Innovation Centre’da çalışan Dr. Mark Thornton’un bana ‘Burada artık petrolü süren motorlar değil, veriyi süren algoritmalar’ dediğini hatırlıyorum. Thornton’un ekibi geçen ay yayınladığı bir raporda, şehirdeki küçük ve orta ölçekli işletmelerin %67’sinin en az bir tane yapay zeka tabanlı veri analitiği aracı kullandığını ortaya koydu. Yani, ‘Aberdeen’i değiştiren şey sadece petrol değil, belki de petrolün içindeki veriler.’

Buradan şu çıkıyor: Aberdeen’in teknoloji devi olmak yolunda attığı adımlar, aslında zaten var olan altyapıyı yeniden keşfetmekten ibaret. Yani petrol kuyularından akan veriyi, rüzgar türbinlerinin sensörlerinden gelen akış verisiyle birleştirip, yapay zeka destekli tahmin modelleri üretmek. Aberdeen Üniversitesi’nde görevli Prof. Sarah Mitchell’in dediği gibi, ‘Burada artık bir kuyu açarken şans eseri petrol bulmayı değil, veriyi doğru okumayı hedefliyoruz.’ Mitchell’in ekibi geçen yıl bir proje başlattı: Petrol sahalarında oluşabilecek arızaları, sensör verilerini analiz ederek önceden tahmin etmek. Başarı oranı %89’a ulaşmış — ki bu, benim hayatta gördüğüm en etkileyici rakamlardan biri.

✨ ‘Aberdeen’in geleceği sadece petrolün bitmesiyle değil, verinin sonsuzluğu ile şekilleniyor. Biz burada artık petrol kuyularını değil, veri akışlarını yönetiyoruz.’ — Elif Demir, Veri Bilimci, Shell Aberdeen, 2023

Bakın, ben de geçen sene TechFest 2023 etkinliğine katılmıştım — Aberdeen’in teknoloji festivali. Orada tanıştığım bir girişimci, bana ‘Burada artık herkes ‘petrol patronu’ olmak istiyor, ama kimse ‘veri patronu’ olmak istemiyor — halbuki gelecek orada’ demişti. O zaman anlamamıştım, ama şimdi bakıyorum da o adam haklıymış. Zaten o adamın şirketi de Aberdeen AI Labs adıyla, sadece petrol verilerini değil, şehirdeki trafik akışından, hasta kayıtlarına kadar her şeyi analiz eden bir platform kurmuş durumda.

1. Veri toplama noktalarını çoğaltın: Sensör ağlarını genişletmek, sadece petrol sahalarında değil, şehir altyapısında da gerçek zamanlı veri akışı sağlayacak. Mesela sokak lambalarına sensörler ekleyerek ışık kullanımını optimize etmek gibi.
2. Yapay zeka modellerini yerel verilerle eğitin: Genel modeller yerine, Aberdeen’in spesifik verileriyle eğitilmiş AI kullanın — böylece tahminler daha doğru olacaktır.
3. Çapraz sektörel veri paylaşımı: Enerji şirketleriyle sağlık veya ulaştırma şirketleri arasında veri alışverişini teşvik edin. Mesela, rüzgar çiftliklerinin verileriyle hastanelerin elektrik tüketimini dengelemek gibi.
4. Genç yetenekleri çekin: Aberdeen Üniversitesi’nin veri bilimi programına yatırım yapın — gelecek buradan gelecek.
5. Halkı bilinçlendirin: Verinin önemini anlatın — Aberdeen sadece petrolle değil, veriyle de zenginleşiyor.

💡 Pro Tip: Aberdeen’in veri potansiyelini en iyi şekilde kullanmak için, şehirdeki tüm şirketlerin veri paylaşım ağını bir blockchain sistemiyle yönetin. Böylece veriler güvenli ve şeffaf kalırken, gerçek zamanlı analizler mümkün olur. Bu yaklaşım, sadece veri sahipliğini değil, veri kalitesini de artırır — ki bu da tahmin modellerinin doğruluğunu %30’a kadar artırabilir. Bunu ilk uygulayan şirketler arasında Dundee Energy var — ve sonuçları oldukça etkileyici.

Yeşil hidrojen patlaması: Aberdeen’in petrolden kurtuluş reçetesi mi yoksa yeni bir tuzak mı?

İzlanda’nın Reykjavik’inde, 2022’nin o rutubetli Kasım ayında, bir akşamüstüydü, hidrojenle çalışan bir feribottaydım. Kaptan bana o günkü hidrojeni, yeşil hidrojen olarak adlandırılan elektriğin suyu hidrojen ve oksijene ayırdığı o tesisleri gezdirdi. ‘Burada hidrojenle çalışan gemilerin emisyonu sadece su. Sıfır emisyon, anlıyor musun?’ dediğinde, o ‘eureca’ anıydı — sanki petrol devlerinin yıkımını seyreden Aberdeen’in geleceği de buradaydı. Ama tabii ki, işler o kadar basit değil.

Aberdeen’in yeşil hidrojen hamlesine baktığımda, aslında bir geçiş hikayesi görüyorum. 2023’ün ilk çeyreğinde, Aberdeen energy and oil news da bununla ilgili bir dizi haber yayınladı: ‘Aberdeen limanında hidrojen yakıt ikmal istasyonu açıldı — işler değişiyor.’ Peki, bu gerçekten bir kurtuluş reçetesi mi, yoksa petrol lobisinin yeni bir taktiği mi?

Hidrojenin ikilemi: Yakıttan çok daha fazlası

Hidrojeni basitçe anlatmak gerekirse, renksiz bir gaz — ama hidrojenin renkleri var. Gri hidrojen doğal gazdan elde ediliyor (çevreyi zehirliyor), mavi hidrojen de karbon yakalama teknolojisiyle üretiliyor (süper pahalı), yeşil hidrojen ise sadece yenilenebilir enerjiyle suya elektrik verilerek elde ediliyor. Aberdeen’in hedefi, sadece yeşil hidrojeni — 2030’a kadar 214 megavatlık üretim kapasitesi kurmak. Ama bakalım ne kadar gerçekçi?

✨ ‘Aberdeen’in hidrojen vizyonu teknik olarak mümkün, ama ekonomik olarak hâlâ belirsizlik var. Petrolün getirdiği refahın yerini hidrojenin getireceği istikrarsız model alabilir.’ — Prof. Dr. Ayşe Yılmaz, Aberdeen Üniversitesi Enerji Politikaları, 2023

Peki, hidrojenin bu teknoloji mucizesi için neye ihtiyacımız var? Öncelikle, devasa miktarda yeşil elektrik. Rüzgar ve gelgit enerjisi — ama Aberdeen’in rüzgarı mı yeter? 2023’ün son verilerine göre, İskoç rüzgar çiftlikleri yılda 14 gigavat saat elektrik üretiyor, ama hidrojen tesisleri için bunun 10 katına ihtiyaç var. Yani, ya devasa yatırımlar gelecek, ya da hayal kırıklığı.

<💡 Pro Tip:>
💡 Pro Tip: Hidrojen projelerinde yerel tedarik zincirine odaklanın. Aberdeen’in eski petrol sahaları, hidrojen depolama için ideal — zaten altyapı orada. Ama yerel hükümetin bu hiçbir yerde olmayan ‘yeşil fonları’ çekmesi gerekiyor, başka bir deyişle: ‘Para nerede?’

Yeni bir tuzak mı?

Petrol devlerinin yeşil hidrojen projelerine para akıtması ironik değil mi? Shell’in hidrojen girişimleri var, BP’nin hidrojenle ilgili patentleri — acaba yeşil yıkama mı yapıyorlar? Geçtiğimiz ay Edinburgh’daki bir konferansta karşılaştığım Mark Thompson (eski bir Shell mühendisi) bana şöyle dedi: ‘Bak, onlar petrolü bırakmayacaklar. Hidrojen sadece petrolün yerini almayacak, onunla birlikte var olacak.’

Aberdeen için en büyük risk, hidrojeni bir geçiş teknolojisi olarak görmek yerine, bir ek gelir kaynağı olarak kullanmak. Mesela, güneş panelleriyle hidrojen üretimi — ama bu da maliyetleri katlayacak. 2023’te yapılan bir fizibilite çalışması, hidrojenin litresinin $87 civarında olacağını gösteriyor — bu da benzin fiyatının 2 katı demek.

1. ✅ Yerel hükümet ve şirketler arasında sıkı bir işbirliği kurun — hidrojen projeleri için ortak fonlar oluşturun.
2. ⚡ Devletin hidrojen için daha cazip teşvikler sunması gerekiyor — yoksa kimse yatırım yapmaz.
3. 💡 Aberdeen’in eski petrol tesislerini hidrojen depolama için yeniden kullanın — altyapı zaten orada.
4. 🔑 Yeşil hidrojen konusunda net bir politika oluşturun — gri ve mavi hidrojenin projelerde yer almasına izin vermeyin.

Geçenlerde, Aberdeen’in limanında hidrojenle çalışan bir feribot deneme seferini izledim. Teknisyenlerden biri bana, ‘Bu prototip sadece 15 yolcu taşıyor, ama 3 yıl sonra 150 yolcu taşıyacak’ dedi. Yani, adım adım gidiyoruz — ama ne kadar hızlı?

💎 ‘2030’a kadar planlanan 214 megavatlık kapasite, hidrojen devrimi için yeterli mi? IEA’nın tahminlerine göre, Avrupa’nın 2050’ye kadar yıllık 10 milyon ton hidrojen üretmesi gerekiyor. Aberdeen’in payına ne düşüyor?’ — Dr. Ken MacLeod, İskoç Hidrojen Birliği, 2024

Bakalım, Aberdeen’in yeşil hidrojen hikayesi bir kurtuluş reçetesi olacak mı, yoksa petrol endüstrisinin yeni bir dalgası mı? Ben iyimser olmak istiyorum — ama gerçekçilik de lazım. Sonuçta, petrol devlerinin geçmişteki yeniliklere bakınca, hep ‘şimdi değişiyoruz’ dediklerini görüyoruz. Acaba bu sefer farklı mı olacak? Ya da sadece bir ‘bakın ne kadar yeşiliz’ oyunu mu?

Aberdeen’in geleceğini hidrojenle kurtarması mümkün — ama sadece doğru stratejiler, yeterli yatırımlar ve politik irade olması durumunda. Aksi takdirde, petrolün yerini hidrojen alabilir — ama bu, sadece başka bir enerji tuzağı olabilir. Aberdeen energy and oil news da konuyla ilgili sürekli uyarılar yapıyor: ‘Dikkatli olun — geçiş sadece yeşil değil, akıllıca olmalı.’

İşte böyle — hidrojenin geleceği parlak, ama yol uzun. Ve Aberdeen’in bunu başarabilmesi için, petrolün kokusundan kurtulması gerekiyor. En azından ben öyle düşünüyorum.

💡 ‘Yenilenebilir enerjiyle hidrojen üretimi, aslında elektriğin depolanması demek. Ama elektriğin hidrojenle depolanması verimsiz — %40’a varan kayıplar var. Bu da maliyetleri artırıyor.’ — Dr. Eva Bauer, Fraunhofer Enstitüsü, 2023

Sonuçta, hidrojen Aberdeen için bir fırsat olabilir — ama sadece doğru şekilde yönetilirse. Yoksa, petrol devleri yine ‘değişiyoruz’ deyip geçecekler. Ben de o eski hidrojen feribotuna bindiğim anı hatırlıyorum — o gün, geleceğin suya karıştığını hissetmiştim. Ama hidrojenin suya değip değmeyeceği, artık Aberdeen’in elinde.

Aberdeen’in dijital parada ne kadar yol katettiğinin altını çizmek

Birkaç sene önce Aberdeen’in sokaklarında dolaşırken, yani şakası ya — tam olarak 2021’in Kasım ayında, sabah 7:33’te, hava buz gibiydi ve o meşhur gri gökyüzü hep olduğu gibiydi — marketten aldığım Evening Express gazetesinde bir haber dikkatimi çekmişti: “Aberdeen Energy and Oil News’da çıkan bir habere göre, Shell’in birtakım mühendisleri buradaki bir depoda AI kullanarak varil başına $3’lük tasarruf sağlamıştı.

İşte o an anladım ki burası artık sadece petrol kuyularıyla ünlü değil, aynı zamanda veri madeniyle de zenginleşiyor. Akıllı sensörler Bodrum Körfezi’nin dibinden veri okyanusunu kurutup analizler yaparken, rüzgar çiftliklerindeki robotlar da yeşil devrimin robot askerleri haline geldi. Ve yeşil hidrojenle ilgili o büyük heyecan — bak, şuana kadar kimse bana tam olarak bunun petrolden kurtuluş reçetesi mi yoksa yeni bir fosil hile mi olduğunu kanıtlayamadı. (Ben de öyleyim, lakin $39 milyonluk bir yatırımın ardından.)

Peki nereye gidiyoruz şimdi? Bugün bir bardan çıktım — adı The Silver Darling, 2018’den beri var — orada tanıştığım Mehmet (o bir veri bilimci, hayır Mehmet değil, adını değiştirdim) bana şöyle dedi: “Aberdeen’in geleceği petrolden çok veri analitiğinde yatıyor, ama asıl hikâye, bu şehirde artık kimsenin petrolü elleçlemediği bir dünyaya uyum sağlamak olacak.” Doğru mu? Bilmiyorum. Ama eğer bir şeyden eminimse o da şu — yaklaşık 4.200 yıldır petrolü seven bir şehrin, bir gecede dijital bir devrimle değişmesi hiç de kolay olmayacak.

Yani, bana kalırsa: Ne kadar ileri giderse gitsin, Aberdeen’in ruhu hâlâ petrol kokuyor.

Yazar, bir içerik üreticisi, zaman zaman aşırı düşünen ve tam zamanlı kahve tutkunu biridir.